HOME > Patrimonium > Lille > Kerkstraat znr.

Parochiekerk St.-Pieter, Kerkstraat z.nr.,

Status: bewaard

toon op kaart

fotos

Lille kerk Kerkstraat znr toren Situatie 2008

Lille kerk Kerkstraat znr toren Situatie rond 1910 (1848 aanbouw zijbeuken tot afbraak schip in 1912)
Het koor-gedeelte zou een overblijfsel zijn van de oorspronkelijke 15de eeuwse kapel.
Let ook op de grill rond de kerk (geplaatst in 1899, voorheen een omheinde kerkmuur).

Lille kerk Kerkstraat znr Binnenzicht in het oude kerkschip vóór 1912.
Let op de oude gaslamp die momenteel hangt in de inkomhal van het 'Heemhuis Norbert de Vrijter'.

gegevens

1123: De kerk van Vorselaar wordt samen met haar onderhorige kepellen Lille en Poederlee geplaatst onder het patronaat van de hoofdkerk van Kamerrijk.
Waarschijnlijk stond op de plaats waar thans de Sint-Pieterskerk zich bevindt oorspronkelijk een houten kapel, toegewijd aan de heilige Petrus. In de late middeleeuwen, vermoedelijk einde 15de eeuw, werd een ruimere stenen kapel gebouwd.
1561: Kerkelijk Lille wordt afgescheiden van de hoofdkerk van Vorselaar en wordt een zelfstandige parochie met 'Sint-Peeter' als patroon.
1566: Beeldenstorm.
1584: Het schip en het koor worden afgestookt door soldaten van garnizoen van Herentals.
1755: Een hoogzaal wordt ingericht.
1761: Het orgel wordt geplaatst.
1771: Het dak van het schip wordt volledig vernieuwd en aan de gotische toren worden grondige werken uitgevoerd.
1797: Kerk wordt gesloten door de Fransen en de inboedel verkocht (kerkmeester J.B. Baeyens wist de meubelen op te kopen).
1802: Heropening van de kerk na de Franse tijd.
1844: Bouw van 2 kruisbeuken aan het schip.
1911: Afbraak van het schip en het koor met nieuwbouw in neogotische stijl.

De huidige neogotische Sint-Pieterskerk werd gebouwd tussen 1912-1914 door pastoor Frans Segers. De kerk herbergt merkwaardige kunstschatten zoals zes gepolychromeerde lindehouten beelden van de Mechelse houtsnijder Nicolaas Van der Veken en verscheidene schilderijen van Vlaamse meesters.

Lille kerk kerskschip voor 1844Kerkschip vóór 1844. (tekening Peggy Willems)
Lille kerk kerskschip na 1844In 1844 werden 2 kruisbeuken bijgebouwd.(tekening Peggy Willems)
Lille kerk kerskschip na 1912In 1912-1914 werd het volledige kerkschip herbouwd. (In 1969 werd een deuropening gemaakt in elk vd 2 kruisbeuken.) (tekening Peggy Willems)

De plannen waren van de bouwmeester-architect Ernest Dieltiens van Antwerpen, trouwens de schoonbroer van de toenmalige burgemeester Emiel Goetschalckx. Ernest Dieltiens was destijds winnaar van de gegeerde Prijs van Rome voor Architectuur en hij had talrijke kerken en standbeeldenontworpen. Gekende voorbeelden zijn de Sint-Norbertuskerk te Antwerpen en het Boerenkrijgstandbeeld te Herentals. Deze architect dweepte met de neogothiek.


Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed:

Z.nr. Parochiekerk St.-Pieter. Georiënteerde, neogotische kruisbasiliek met oudere W.-toren, gelegen bij het begin van de straat l.; voormalig omringend kerkhof omgevormd tot parking in de jaren 1960.
Vóór 1123 was de kapel van Lille afhankelijk van de hoofdparochie van Vorselaar; in 1123 door Burchard, bisschop van Kamerijk geschonken aan het kapittel van de kathedraal van Kamerijk. In 1567 werd Lille een zelfstandige parochie. In 1584 werd de toenmalige kerk door brand vernield, de gotische toren van ca. 1500 bleef behouden. In de periode 1590-1598 werd de kerk gedeeltelijk herbouwd en hersteld, doch de definitieve heropbouw en herinrichting werden pas in 1632 beëindigd. In 1844 werd de kerk vergroot door de bouw van een transept n.o.v. architect F. Berckmans en in 1848-1850 met de bouw van een doopkapel en een magazijn aan weerszijden van de toren. In de periode 1912-1914 werd de kerk met uitzondering van de toren gesloopt wegens bouwvalligheid en omdat ze te klein was geworden; gevolgd door de bouw van een nieuwe kerk n.o.v. de Antwerpse architect Ern. Dieltiens met integratie van de gotische toren, waarvan de spits vernieuwd werd in 1980. In een eerste fase werden koor en transept gesloopt en wederopgebouwd, zodat de misvieringen in de kerk konden blijven doorgaan; nadien volgde de rest van de kerk. De nieuwe constructie werd op het kadaster geregistreerd in 1916.

De huidige plattegrond ontvouwt een driebeukige kruisbasiliek met uitspringende W.-toren, geflankeerd door een polygonale doopkapel (N.) en een bergruimte (Z.), schip van vijf trav., licht uitspringend transept van één trav. met vlakke sluiting en koor van twee rechte trav. met driezijdige sluiting. Opgetrokken uit Boomse baksteen onder leien bedaking.

Massief aandoende W.-toren van zes geledingen onder ingesnoerde leien naaldspits; baksteenbouw met verjongende hoeksteunberen en verwerking van witte steen voor o.m. waterlijsten en deuromlijsting; W.-gevel geopend door een verdiepte korfboogdeur onder arduinen waterlijst met rocaille sluitsteen en bekronend spitsboogvenster in zandstenen omlijsting; hogere geledingen gemarkeerd door spaarvelden met boogfriezen; bovenaan gekoppelde spitsbogige galmgaten. Flankerende, polygonale traptoren met lichtgleuven tegen Z.-gevel.

Schip geritmeerd door versneden steunberen waartussen eenvoudige spitsboogvensters met variërend neogotisch maaswerk, radvensters in de middenbeuk; aflijnende baksteenfriezen. Koor en transept met gelijkaardig uitzicht. Deuren in het transept ingebracht in 1969. Lagere zijkoren in de oksels van transept en koor.

Interieur: gelambriseerd, hogerop bepleisterd met gebruik van schijnvoegen voor omlijstingen, bundelpijlers, gewelfribben en gordelbogen; spitsboogarcade op eenvoudige bundelpijlers; bakstenen kruisribgewelven met ribben neerkomend op colonnetten met koolbladkapiteel, waardoor het rijzige karakter van het interieur wordt benadrukt. Schijntriforium tussen de spitsboogarcade en de radvensters.

Mobilair. Schilderijen: rijke verzameling XVII-schilderijen van de Vlaamse School, o.m. H. Familie met de kleine Johannes (1670), Hemelvaart, Jezus aan het Kruis met Maria Magdalena aan de voet, Jezus ontmoet Veronica, H. Familie met de kleine Johannes en H. Elisabeth, Kruisafneming, Kruisoprichting, Maaltijd met de Emmaüsgangers, Prediking van Jezus. Marteldood van de H. Petrus, gedateerd 1663, Th. Boeyermans.

Beeldhouwwerk. Gepolychromeerde houten beelden, O.-L.-Vrouw met Kind, XVI d, Thomas Hazart; H. Antonius abt en H. Jozef met Kind, XVII B, Nicolaas Van der Veken; H. Catharina van Alexandrië, XV B; H. Sebastiaan, XVII B; O.-L.-Vrouw van Smarten, XVII B; H. Anna leert Maria lezen, XVII B; beeldengroep Calvarie, XVI. Twee eiken XVIII-reliëfs, Berouw van de H. Petrus en O.-L.-Vrouw met Kind; Petrus als paus, hout, XIX A.

Meubilair: gemarmerde, houten portiekaltaren, hoofdaltaar van 1776; zijaltaren uit XVII B; r.koorgestoelte met wapenschild en gedateerd schenkingsopschrift van van Steenhuys, 1673, l. copie van 1919; neogotische preekstoel met schenkingsopschrift Franciscus Segers 1917, steen en eik; neogotische eiken biechtstoelen, 1918, door H. Maes; orgel van de hand van Louis II de la Haye 1761, eiken orgelkast, 1760, J. en N. Verbuecken; orgel grondig aangepast in 1893 door P. Stevens uit Duffel, een tweede maal in 1957 door G. D'Hondt uit Herselt; XVIII-doopvont, rood marmer en messing; glasramen, in het koor uit de periode 1912-1914, behalve het middelste dat geplaatst werd in 1980 n.o.v. L. Vingerhoets; in het transept (1912-1914) van de glazeniers Hochrijter-Geyer (Antwerpen); in l.zijbeuk (1990) en doopkapel n.o.v. H. Van de Perre, in r.zijbeuk gesigneerd A. Calders, 1971.

referenties

AROHM, Afdeling ROHM Antwerpen, Monumenten en Landschappen, Beschermingsdossier A/0690.
AROHM, Afdeling Monumenten en Landschappen, Bouwen door de eeuwen heen, Architectuur deel 16n3, Kanton Herentals, p. 220-223.
K.A., Mut. Lille, schetsen 1916/7.
P.A.A., Kerken, plannen 16, Lille, doss. 2, 4, 7.
AERTS J. en WILLEMS J., Lille, het Croatendorp, Lille, 1981, p. 96-157.
JANSEN J., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen, Provincie Antwerpen, Kanton Herentals, Brussel-Antwerpen, 1977, p. 35-37.
VAN DEN BRANDEN W., De beeldenstorm van de neogotiek in de Sint-Pieterskerk, Heemkundige Kring "Norbert de Vrijter", Jaarboek 1986, IV, p. 30-56. (499 kb/PDF)
VAN DEN BRANDEN W., Een Louis II de la Haye-orgel in de Sint-Pieterskerk van Lille, Heemkundige Kring "Norbert de Vrijter", Jaarboek 1989, VII, p. 97-105. (137 kb/PDF)
VAN DEN BRANDEN W., Heemkundige bijdrage nr.28. Kunstvoorwerpen in de kerk van Lille in 1911: een verslag, Heemkundige Kring "Norbert de Vrijter", Contactblad 1989, nr.26, p. 5-8. (82 kb/PDF)
VAN DEN BRANDEN W., Historiek van de parochie en het kerkgebouw van Lille, Heemkundige Kring "Norbert de Vrijter", Contactblad 2002, nr.76, p. 11. (75 kb/PDF)
AERTS Jos, Merkwaardigheden uit de Lilse Sint-Pieterskerk, Heemkundige Kring "Norbert de Vrijter", Jaarboek 1999, XVII, p. 99-104. (63 kb/PDF)
DE BACKER H., Restauratie van de schilderijen in de Sint-Pieterskerk van Lille, Heemkundige Kring "Norbert de Vrijter", Contactblad, 1995, nr.48, 2 blz. (72 kb/PDF)
VERBIEST F., Sint-Pieters-Lille, zelfstandige parochie: 1562 of 1567 of 1572?, Taxandria, 1955, XXVII, nrs. 1-2, p. 47-53.
AERTS JOS, WILLEMS JOS, Lille Vroeger en nu , Kerkstraat, Heemkundige Kring "Norbert de Vrijter", Jaarboek 2007, XXV, p. 6-12. (606 kb/PDF)

Webmaster: Jos Geysen